22 thg 5, 2017

Quảng Trị mùa hè 1972 ( phần 2)

Nhật ký chiến tranh, 
đã đưa trên blog này ngày 23-7-2012


Trong những điều tôi ghi ở đây -- từ 45 năm trước – có nhiều điều nay tôi đã nghĩ khác, chữ nghĩa dùng cũng phải khác. Nhưng để tôn trọng quá khứ, tôi xin phép vẫn giữ nguyên. Mong được sự đồng tình của các bạn.

 16/6 
Tôi ngồi dưới một bóng tre, gió thổi đến không thể ngủ được. Dưới chân tre là con suối. Những con bò đủng đỉnh xuống uống nước, một lũ trẻ lấy sỏi dưới lòng suối ném vào lũ bò, đuổi chúng lên. Chỉ nghe lũ trẻ nói chuyện, mới nhớ ra rằng chúng là người Quảng Trị. Một ông cụ mặc cái áo rằn ri, nhưng lại đội mũ giải phóng - ở đây, người ta là thế, mỗi người đều mang trong mình hình ảnh của đất nước.

Đọc tiếp ...

21 thg 5, 2017

Võ Phiến:Cách mạng tinh thần


Hôm 16-11-1974, lần đầu tiên người ta nghe nói tới một thứ cách mạng mới lạ: cách mạng tinh thần.
Kẻ đứng ra chủ trương và kêu gọi cuộc cách mạng này là một người đã sinh trưởng dưới chế độ xô viết nước Nga, đã hấp thụ đến nơi đến chốn chủ thuyết duy vật! Người đó là A.Soljenitsyne.

Đọc tiếp ...

19 thg 5, 2017

Quảng Trị mùa hè 1972 (phần 1)

Nụ cười chiến thắng bên Thành Cổ.
 Ảnh: Đoàn Công Tính
Nhật ký chiến tranh, 
đã đưa trên blog này ngày 20-7-2012





Trong những điều tôi ghi ở đây -- từ 45 năm trước – có nhiều điều nay tôi đã nghĩ khác chữ nghĩa cũng phải khác. Nhưng để tôn trọng quá khứ, tôi xin phép vẫn giữ nguyên. Mong được sự đồng tình của các bạn.



25/5 

Hà Tĩnh- Quảng Bình
Trên những con đường Khu 4. Đường vào Nam.
Nắng hè, đường vắng một cách ghê sợ. Những toa tàu không có người. Những khu vực bị đánh phá nháo nhào. Ninh Bình. Bỉm Sơn. Nhà cửa vặn vỏ đỗ, đổ nát. Một cái đầu máy không có đường lui, không có đường tới.
Sông Lèn. Cầu Đò Lèn đổ như một người ngã xoài. Một cách gọn gàng, nhưng là ngã, đổ chổng kềnh. Kẻ địch không đánh lai rai như mọi lần. Nó đánh quỵ  luôn và khá chính xác.

Đọc tiếp ...

15 thg 5, 2017

Văn học Sài Gòn đã đến với Hà Nội từ trước 1975


Bài đã đưa trên blog này
ngày 30 thg 4, 2009

Hồi tôi còn học trung học phổ thông, tức là đầu những năm sáu mươi, trong sách giáo khoa văn học trích giảng, vẫn có những phần nhắc lại một cách sơ lược rằng ở các thành thị miền nam có một nền văn học của mình – dù rằng nhắc để phê phán.
Năm 1959, Chế Lan Viên có bài đọc Hoa Đăng của Vũ Hoàng Chương, bài viết kèm theo nhiều trích dẫn là cái việc mà sau này
thường bị hạn chế.

Đọc tiếp ...

14 thg 5, 2017

Võ Phiến [ Đọc ] Hồi ký về gia đình Nguyễn Tường


Đầu năm 1970, nhà xuất bản Văn Nghệ có phát hành một cuốn “tiểu thuyết” nhan đề là Sáu tầng mây biếc”của Phan Đào. Vừa rồi, nhà xuất bản “Sóng” phát hành cuốn “Hồi ký về Gia đình Nguyễn Tường” của Nguyễn Thị Thế.
Giữa hai tác phẩm có những chỗ gặp gỡ đáng nói.

Đọc tiếp ...

12 thg 5, 2017

Một người trở về lòng đầy cay đắng

Sáng tác của Dương Thu Hương qua các tập truyện
Những bông bần ly, Một bờ cây đỏ thắm
 Ban mai yên ả 1981, 1982 và 1985

Khi tình yêu đến muộn màng
 với một người đàn bà
 thì nó không nở ra 
thành một đoá uất kim hương ngoài đồng nội,
 mà nở thành một thứ hoa dại, mọc ở lề đường,
có mùi hương ngây ngất, ma quái?    -- Solokhov viết về  Aksinhia   (Sông Đông  êm đềm ) 


 Cơn lốc rực rỡ
Được viết ra liên tục trong khoảng mươi năm gần đây, các truyện ngắn của Dương Thu Hương thường miêu tả đời sống qua trường hợp của những con người ở lứa tuổi khoảng 30 - 40.

Đọc tiếp ...

11 thg 5, 2017

Ghi chép về Dương Thu Hương, 1990

Những ghi chép dưới đây ghi sau mười năm hậu chiến , nhưng là những tài liệu giúp hiểu thêm về Dương Thu Hương những năm đó, xin phép công bố lại theo bản đã đưa 2016.

Đọc tiếp ...

Võ Phiến: Thơ Kim Tuấn

Thơ Kim Tuấn[1]

Đã lâu không gặp Kim Tuấn, bỗng một hôm nhận được tập thơ anh gửi cho. Gặp lại người cũ trong thơ, thấy anh bây giờ già dặn, kín đáo, thâm trầm, nhiều phần khác xưa.
Mười năm Kim Tuấn xa Sài Gòn là mười năm anh đi vào chiến tranh. Mười năm có mặt trên khắp các mặt trận ở Cao nguyên đem lại cho người thi sĩ “Ngàn Thương”[2] hàng ngàn cơ hội tiếp xúc với cảnh chết chóc. Lật hết tập thơ, lướt qua bao nhiêu là chuyện mưa rừng gió núi, là chuyện sương dầm nắng dãi, là chuyện đồn bót súng đạn v.v.. người đọc bâng khuâng thương cho mười năm gian khổ của bạn.

Đọc tiếp ...

10 thg 5, 2017

Cách nghĩ hiện đại

 1/
"Từ điển danh ngôn thế giới" do Lưu Văn Hy biên soạn bản của nhà Tổng Hợp TP HCM 2006 có một ưu điểm, so với một số cuốn khác tôi đã đọc. Ở đây, tác giả chọn được ra nhiều câu nói thú vị có liên quan đến đời sống chính trị hiện đại. So với tư tưởng cổ điển, nó mang nhiều chất nghịch lý, không xuôi chiều, nhưng lại có vẻ đúng với tình hình đương thời. Chẳng hạn, sách có dẫn lời nhà văn Mỹ Henry Brooks Adams (1838 – 1918) từng chỉ ra một khía cạnh của nghề chính trị: “Làm chính trị, trên thực tế, bất luận trong lĩnh vực nào, luôn luôn là việc tổ chức một cách có hệ thống lòng căm thù.”(tr 12)

Đọc tiếp ...

Võ Phiến: Tham nhũng như một vấn đề văn hóa

Vài tháng trước đây, đáp lời cuộc phỏng vấn của một tạp chí Hoa Kỳ, ông André Malraux tỏ ý phàn nàn khoa học về một chỗ yếu: nó đem lại cho con người thật nhiều phương tiện, nhưng nó không giúp ích được gì vào việc đào tạo con người.
Hồi xưa không cần đến khoa học khoa hiếc gì ráo, xã hội đã đào tạo ra những mẫu người rất hay ho: mẫu người hiệp sĩ thời trung cổ ở Âu châu, mẫu người gentleman ở nước Anh... Những mẫu người ấy nêu lên một khuôn phép xứ thế, một đạo sống cho thiên hạ noi theo, những mẫu người ấy đã đóng vai trò xứng đáng trong lịch sử.

Đọc tiếp ...

9 thg 5, 2017

Võ Phiến: Cách mạng văn hóa

Xem Lời giới thiệu loạt bài này
               đã đưa từ 5-5-2017

Sáu bảy năm trước [khoảng 1966-67], khi sinh viên Âu Mỹ gây đại náo, thì tại TC [Trung Cộng - VTN  chú] đám thanh niên cũng được huy động vào một phong trào gọi là “cách mạng văn hoá”.
Lần này, trong khi đám trẻ Âu Mỹ tụt xuống chạy lung tung làm náo động xã hội, thì tại TC cũng lại nhóm lên âm thầm một phong trào nữa, cũng gọi là “cách mạng văn hóa”.
Chúng ta đã có dịp nói qua về cái loạn tồng ngồng ở Âu Mỹ , tưởng cũng không nên bỏ qua những hoạt động của đám trẻ hiện này tại TC.

Đọc tiếp ...

7 thg 5, 2017

Võ Phiến: Cái tục tĩu trong văn hóa phẩm

Xem Lời giới thiệu loạt bài này
               đã đưa từ 5-5-2017

Giới cầm bút trong nước đòi tự do báo chí và  xuất bản, Nhà nước lăm lăm thủ luật 007 như một vũ khí, quyết giữ quyền cắt xén, đục đẽo.
Mỗi bên có một cách lo lắng về văn hóa khác nhau. Giới cầm bút lo cho cảnh tàn tạ của tư tưởng, của ngôn luận, của văn hóa. Lo rằng báo không nói được đầy đủ sự thực rồi sẽ không còn ra tờ báo nữa. Lo rằng sách mỗi ngày xuất bản mỗi ít, có lúc sẽ mất tích luôn ở xứ này. Giá sinh hoạt đắt đỏ, số người mua sách mua báo giảm sút nhanh chóng, số người có điều kiện đeo đuổi việc trước tác cũng giảm sút nhanh chóng; thế mà cái số ít ỏi tác phẩm được viết ra còn bị chận lại, vùi thây trong nghĩa địa phối hợp: rốt cuộc, sinh hoạt văn hóa quá đỗi tiêu điều. Đó là điều hết sức đáng ngại.

Đọc tiếp ...

Võ Phiến : Đàm thoại về sách tiêu khiển

Xem Lời giới thiệu loạt bài này
               đã đưa từ 5-5-2017

Đàm thoại về sách tiêu khiển
Nhiều người bảo cảnh sinh hoạt văn nghệ ở ta hiện này thật tiêu điều, chẳng có gì đáng nói. Thực ra tiêu điều thì quả có, nhưng không phải vì vậy mà không có những chuyện ngộ nghĩnh đáng nói. Vấn đề sách kiếm hiệp trinh thám chẳng hạn.

Đọc tiếp ...

6 thg 5, 2017

Võ Phiến: [Đọc] Cá tính của miền Nam [của Sơn Nam]

Cá tính của Miền Nam[1]

Đất miền Nam đối với người Việt chúng ta vẫn là đất lành. Ít ra là trong quan niệm được phổ biến rộng rãi lâu nay. Chúng ta từng có một cuốn phim mang tên là Đất lành: chúng ta từng ví cuộc di cư hàng triệu người từ Bắc vào Nam như thể chim đất lành mà đậu. Miền Nam lành vì khí hậu, vì thời tiết không quá nóng, không quá rét, không có lụt như ở Bắc, không có bão như ở Trung v.v...

Đọc tiếp ...

5 thg 5, 2017

Võ Phiến: Đọc: “Những truyện ngắn hay nhất của quê hương chúng ta” (1974 )

Một số ghi nhận của Võ Phiến
 về đời sống văn học Sài Gòn 1974-1975

I/ Võ Phiến là một trong thứ sếp sòng, một thứ ông chủ không chính thức của đời sống văn học Sài Gòn trước 1954. Ngoài phần sáng tác ông thường xuyên có những bài viết nhìn lại tình hình văn học hàng năm, giới thiệu các tác giả mới, các hiện tượng mới  và gợi ý  cho các phương hướng phát triển của đời sống văn học đương thời.
Hãy thứ so ông với Nguyễn Đình Thi của văn học Hà Nội. Tầm ảnh hưởng của Võ Phiến không có tính chất chính thống. Võ Phiến không được ai giao trách nhiệm  không đươc ai bầu bán để  chuyên lo công việc xem xét chung về đời sống văn học. Nhưng nhờ vậy cách viết của ông thận trọng hơn, ông không bao giờ tự đặt mình như một người có quyền quan cách áp đặt mà chỉ -- khi nhẹ nhàng khi mỉa mai --  nêu nhận xét của mình. 
Và trước tiên ông phải làm việc nhiều hơn, sống với đời sống văn học đương thời mãnh liệt hơn, do đó ngòi bút của ông cũng hiệu quả và thuyết phục hơn.

Đọc tiếp ...

30 thg 4, 2017

Miền Nam trước 4-1975 qua các ký sự của Dương Nghiễm Mậu


NHỮNG TRANG VĂN XUÔI CÓ GIÁ TRỊ XÃ HỘI HỌC
CẦN ĐƯỢC KHAI THÁC
Ngày kết thúc cuộc chiến 30 năm – có một cái tên để gọi  ngày 30-4 hàng năm như vậy. Lịch sử xã hội xem đây là bước ngoặt. Từ đây, cuộc chiến kết thúc, công cuộc hậu chiến còn có một cái tên mới: hiện đại hóa.

Đọc tiếp ...

28 thg 4, 2017

Evtoushenko và văn học phi chính thống xô viết ở Hà Nội trước sau 1975


Một sự kiện văn học được chú ý đầu tháng tư này là cái chết của nhà thơ Xô viết Evgeni Evtoushenko -- dưới đây viết tắt là E.E. – (1932 - 2017). Ông thuộc loại những tên tuổi Nga được biết nhiều nhất ở VN nhờ ở chỗ đại diện cho một xu thế trong văn học xô viết sau 1956,  có nhiều tiếng vang ở Hà Nội một thời gian dài, nhất là trước 1975. Tôi ghi lại ở đây những lý do khiến năm ấy chúng tôi ngưỡng mộ E. E. và những bài học mà chúng tôi rút được từ trường hợp của ông

Đọc tiếp ...

21 thg 4, 2017

Thu Bồn, khuôn mặt một nhà văn con ruột của chiến tranh

     Khoảng đầu 1983, tôi gặp Thu Bồn ở cổng Văn Nghệ Quân đội. Đây là nơi chúng tôi đã cùng sống trong một căn nhà, và nay đều đã dọn đi chỗ khác.
     Anh thì tuy vẫn còn trong biên chế của Tổng cục Chính trị, nhưng biệt phái ở Sài Gòn, lâu ngày mới ra ngoài này. Tôi thì đã chuyển sang công tác ở Hội Nhà văn được mấy năm.
     Chúng tôi là những người quen cũ, nhưng lâu ngày không gặp. Chuyện ngày xưa dông dài giở ra không tiện. Mà chuyện mới thì bỡ ngỡ, chưa biết bắt đầu từ đâu.
    Đột nhiên, Thu Bồn cười, cái cười khiến cho khuôn mặt có nhiều vẻ dữ dằn của anh thêm trẻ lại. Anh hỏi tôi, giọng thỏ thẻ hiếm có:
    - Nghe nói chúng mày ở ngoài này nói xấu tao nhiều lắm phải không?
    Tôi ngẫm nghĩ một lúc rồi buột mồm:
   -  Có gì đâu, chẳng qua đây là một tâm lý thông thường. Bọn chó nhà bị cùm xích trông thấy chó rừng chạy rông, thường hay ăng ẳng sủa bậy tỏ vẻ ghen tị. Kệ bọn tôi, đừng chấp.

Đọc tiếp ...

18 thg 4, 2017

Cháo pha loãng thời nay không cứu được ai

  Đã đưa trên FB của tôi
 16 và 18-4- 2017

CHUYỆN NGƯỢC ĐỜI:  HỌC ÍT CÒN HƠN HỌC NHIỀU 
Đi lại trên đường phố Sài gòn tôi thường trông vào các ông xe ôm. Vì bao giờ tôi cũng nhân dịp này, hỏi thêm họ vài chuyện có liên quan tới tình cảnh dân nghèo trong thành phố, nhất là chuyện đi học của con cái.
Sau khi nghe họ kể lể về gia cảnh, tôi thường bảo:

Đọc tiếp ...

16 thg 4, 2017

Đời sống bên con đường sắt hay là một dấu hiệu của xã hội hiện đại đã được miêu tả trong văn thơ tiền chiến như thế nào?


 Trên trang blog  của mình, ngày 14-4-2017, bạn Nguyễn Đức Mậu vừa dẫn lại một  bài viết  của DHA về sự phát triển của đường sắt  thời Pháp thuộc .
Bài viết công phu này “Đông Dương được tạo nên từ sắt và tiền bạc: sắt từ đường ray và tiền bạc từ ngân sách chung” khá dài,  NĐM  có đưa mấy con số tóm tắt và bình luận ngắn như sau
Đến năm 1945, đường sắt ở Đông Dương có các tuyến đường sau:
Hà Nội- Sài Gòn: 1.730 km
Hải Phòng- Lao Kay: 387 km
Hà Nội- Na Sầm: 179 km
Tân Ấp- Xóm Cục: 18 km
Tháp Chàm- Đà Lạt: 81 km
Sài Gòn- Mỹ Tho: 70 km
Sài Gòn- Lộc Ninh: 135 km
Phnom-Penh- Mongkolbory: 331 km

Qua đây biết Độc lập rồi đường sắt kém thua hồi mất độc lập. Đế quốc sài lang, ở câu chuyện đường sắt, có công với Việt Nam ta hơn người Ta thống trị Ta.
Hoan hô bọn đế quốc sài lang.



Tôi không thạo lắm về lịch sử hiện đại nhưng có cảm tưởng chính đường sắt là dấu hiệu của một xã hội hiện đại. Vì nó là bằng chững của  sự thống nhất của thị trường quốc gia.
Nhưng cách đây hai chục năm tôi chưa có được nhận thức như vậy. Tôi chỉ cảm thấy niềm vui của con người tiền chiến  bên con đường săt mới hình thành và nhận thấy các nhà văn đương thời đã ghi nhận điều này một cách khá đầy đủ.
Bài viết dưới đây, là một thứ lược thuật về chủ đề đường sắt trong văn học, nó đã được tôi viết giống như một thứ thể nghiệm về việc nhìn văn học bằng con mắt xã hội học.
Bài đã được đưa vào tập sách Chuyện cũ văn chương  và đưa lên mạng ở đường link
https://vuongtrihai.wordpress.com/nh%E1%BB%AFng-ch%E1%BA%A5n-th%C6%B0%C6%A1ng-tam-ly-hi%E1%BB%87n-d%E1%BA%A1i-2/

Đọc tiếp ...