17 thg 8, 2016

Một ít chuyện bên lề liên quan tới "Chân dung nhà văn": phần hai -- về chính Xuân Sách

Sự hình thành một huyền thoại mới
Từ quá trình sáng tác của Xuân Sách, tôi đã thử liên hệ với đời sống văn nghệ, những mẫu người viết một thời. Nhưng bản thân số phận người viết Xuân Sách cũng là một nhân vật mà tôi muốn kể tiếp. Sau đây là một ít chuyện vặt và những suy nghĩ rút ra từ đó.
Ngoài thơ tứ tuyệt các nhà văn cũng thường cũng “chơi" nhau bằng câu đối. Tôi nhặt ra mấy câu tạm gọi là tiêu biểu.

Đọc tiếp ...

16 thg 8, 2016

Một ít chuyện bên lề liên quan tới "Chân dung nhà văn" của Xuân Sách - phần một

Nguyên là bài XUÂN SÁCH hay là một đặc sản văn chương , đã in trên blog này 21-4-2009.  Chúng tôi tách ra làm hai kỳ để bạn đọc dễ theo dõi 

Đọc tiếp ...

12 thg 8, 2016

Thư Xuân Quỳnh viết khi đi thực tế ở Quảng Bình Vĩnh Linh 1969 ( phần cuối)

25/10/1969
Nhàn thân mến,
Hôm nay anh Phạm Tường Hạnh ở ngoài ấy vào. Anh ấy bảo anh cũng đi Vĩnh Linh. Thế là tôi đi cùng với anh ấy luôn. (Hôm nay may quá! Vì về Hội lấy thư nên gặp anh ấy).
Thế là có người cùng đi.

Đọc tiếp ...

10 thg 8, 2016

Thư Xuân Quỳnh viết khi đi thực tế ở Quảng Bình, Vĩnh Linh 1969 ( phần đầu)


Mấy năm đầu chiến tranh, một việc  thường trực của nhà văn là đi thực tế. Với cánh nhà văn quân đội, chúng tôi có thuận lợi là kiếm xe rất dễ, đâu cũng có thể nhờ. Với các nhà văn bên Hội, khó hơn nhiều. Như trường hợp Xuân Quỳnh. Trong hai năm 1969-70, chị đã có hai chuyến đi dài vào Quảng Bình Vĩnh Linh  mỗi chuyến khoảng hai tháng, mang theo cả xe đạp để vào đến tỉnh thì còn xuống xã, sự vất vả như thế nào thì sau đây bạn đọc sẽ thấy. Tôi có may mắn là được Quỳnh khi đi viết thư về kể khá kỹ về các chuyến đi này. Hôm nay chép lại, không phải chỉ là để cùng các bạn đồng nghiệp ôn lại cuộc sống một thời khi chúng tôi còn rất trẻ  mà còn muốn các bạn trẻ hôm nay đọc vào sẽ  hiểu thêm về  những năm tháng xa xôi ấy. Hơn bốn mươi năm đã qua, nhưng tôi luôn  có cảm tưởng  cuộc chiến tranh vẫn chi phối cách sống và cách nghĩ của chúng ta.

Đọc tiếp ...

3 thg 8, 2016

Nhật ký văn nghệ 1969 (VIII)

THỦ TƯỚNG GẶP CÁC NHÀ VĂN NGHỆ TRẺ
Vừa thấy tổ chức một buổi để  Thủ tướng Phạm Văn Đồng gặp một số anh em làm văn nghệ trẻ. Chu, Vũ, Xuân Quỳnh, Vũ Quần Phương, Bằng Việt được đưa vào ban trù bị. Ra những lần gặp trước của TVP là để chuẩn bị  cho buổi họp này.

Đọc tiếp ...

1 thg 8, 2016

Nhật ký văn nghệ 1969 (VII)

LỚP TRẺ TỰ NÓI VỀ MÌNH
Qua những buổi nói chuyện với các bạn, ngày một thấy vỡ ra thêm những vấn đề chính của cuộc sống hiện nay. Đùa bỡn qua đi rất nhanh, loanh quanh một lúc rồi lại trở về chuyện chính trị, xã hội. Chúng tôi luôn luôn phải nói rằng mình cũng tốt, cũng đứng đắn, cũng còn tử tế hơn khối thằng. Nói thế, để tự an ủi mình, để yên tâm mà làm việc.

Đọc tiếp ...

27 thg 7, 2016

Tú Mỡ và tiếng cười của một thời đã xa

 Lời dẫn cho hai bài viết cũ về Tú Mỡ
Các tài liệu văn học sử đều ghi Tú Mỡ Hồ Trọng Hiếu, sinh 14-3-1900, mất 13-7-1976, nhà thơ trào phúng có chân trong Tự Lực văn đoàn; tác phẩm chính: Dòng nước ngược (1934), Nụ cười kháng chiến (1952), Bút chiến đấu (1960), Ông và cháu (1970)...

 Có nhiều cách để phân chia  các thời kỳ của xã hội VN từ đầu thế kỷ XX trở đi.
Nhiều người chia theo các tên gọi như thời tiền chiến, thời  chiến tranh 1945, thời hậu chiến sau 1975.
Tôi thì chỉ thấy có hai giai đoạn, 
một là giai đoạn từ 1975 về trước, tuy tên gọi về mặt xã hội chính trị có khác, song đó là giai đoạn của những ổn định, kể cả trong chiến tranh cũng ổn định
hai là giai đoạn từ 1975 tới nay, khi mọi sự hài hòa bị phá vỡ. 
Tú Mỡ thuộc hẳn về cái giai đoạn thứ nhất vừa nói ở trên. Ông lấy  bút danh là Tú Mỡ, là để nhại theo Tú Xương. 
Chúng ta ngày nay gần với tiếng cười hằn học hận đời Tú Xương hơn là tiếng cười  đôn hậu của Tú Mỡ
Tuy vậy thỉnh thoảng trở lại với thơ ông cũng là một cách để chúng ta  hiểu rằng dù sống ở thời đã khác, tiếng khóc câu cười của chúng ta ngày nay đã khác với các thế hệ tiền bối song nếu bình tĩnh đọc lại vẫn có thể được làm giàu thêm bởi những bài học nhân bản.

Đọc tiếp ...

21 thg 7, 2016

Nhật ký văn nghệ 1969 (VI)

 NGƯỜI TRÍ THỨC CỦA LỚP TRẺ?
Bằng Việt gặp tôi lúc đầu đã có những vấp váp. Mà là lỗi tại tôi, ai đời cứ tô hô lên “muốn trao đổi lý luận về thơ ca”. Bằng ghét, cho rằng tôi có phần đắp thêm vào cái mình không có. Phải một buổi đi nói chuyện dưới cơn mưa nhẹ mới xong.

Đọc tiếp ...

18 thg 7, 2016

Nhật ký văn nghệ 1969 (V)

BUỔI ĐẦU GẶP VŨ
Hồi tết Lưu Quang Vũ phải theo đơn vị đi biểu diễn, rồi trở về, nằm viện. Anh em đến thăm đông đủ. Tất cả đều quý Vũ. Riêng Quỳnh nói với tôi mấy ý:

Đọc tiếp ...

16 thg 7, 2016

Con người Thạch Lam


Bài này lúc đầu ở dạng tài liệu và lẽ ra phải có tiêu đề Một ít tài liệu về Thạch Lam (2) tiếp theo phần (1) đã đưa ngày 6-7-2016.
Nhưng trong quá trình làm việc, tôi thấy như thế không đủ; phải thêm vào các tài liệu “mộc” một ít suy nghĩ của mình. Những bài tôi viết về trước là nghiêng về tác phẩm nhà văn(xem Phụ lục). Nay muốn đưa ra cách hình dung ra con người Thạch Lam, tạm ghép lại như sau.

Đọc tiếp ...

6 thg 7, 2016

Một ít tài liệu về Thạch Lam (1)


Nguyễn Hiến Lê (1912 - 1984) có lẽ là nhà văn thành công nhất trong việc tổ chức công việc cho cả cuộc đời. Số lượng trang viết dồi dào ở ông  đi liền với khả năng tập trung vào những đề tài chọn lọc cùng là khả năng đi tới cùng của các dự định.

Đọc tiếp ...

5 thg 7, 2016

Nguyễn Tường Giang: Cái ấm đất và bộ chén trà Nguyễn Tuân tặng Thạch Lam

Bài viết sau đây là của người con trai thứ hai trong gia đình Thạch Lam và sinh mấy ngày trước khi ông qua đờì. Bài được viết cuối năm 2013 và lần đầu in trên Giai Phẩm Xuân Người Việt, Giáp Ngọ 2014.

Đọc tiếp ...

27 thg 6, 2016

nhật ký văn nghệ 1969 (IV)


“VỠ BỜ” II  DƯỚI MẮT ANH EM TẠP CHÍ
Ông Thi, ông Tô Hoài sang bên này nói chuyện. Tôi là cái loại không được dự.

Đọc tiếp ...

26 thg 6, 2016

Nhật ký văn nghệ 1969 (III)

ĐI GẶP THỦ TƯỚNG
Tự nhiên, toà soạn và phòng Văn nghệ của ông Chính Hữu rộn rập lên một tí. Cô Minh Mẫn cứ tưởng là họ đi dự hội diễn công binh. Hoá ra không phải. Thủ tướng Phạm Văn Đồng tiếp tất cả những anh em đã từng đi B ra.

Đọc tiếp ...

15 thg 6, 2016

Nhật ký văn nghệ 1969 (II)

ĐỖ CHU với RÁNG ĐỎ,   TIẾNG VANG CỦA RỪNG, TRONG TẦM SÚNG 
Chu viết xong Ráng đỏ gửi Nguyễn Khải để in Tác phẩm mới. Tô Hoài bảo lâu lắm mới có một truyện vừa hay như thế. Khải nói với Chu:
- Lạ quá mày giống y như tao. Bây giờ mày ở vào cái giai đoạn rất hiếm hoi trong đời người viết, những giai đoạn loại này thường qua đi rất chóng thôi. Tao, tao cũng chỉ được có 2 lần, một lần cũng 25 tuổi như mày. Đấy là cái giai đoạn mà viết bất cứ cái gì cũng đường được. Phải tranh thủ mà viết đi, bỏ qua mọi thứ vớ vẩn nó ngăn cản công việc, kể cả con gái nữa, nếu cần cũng phải bỏ đi...

Đọc tiếp ...

12 thg 6, 2016

Nhật ký văn nghệ 1969 (I)

NHỮNG TRANG SỔ TAY CỦA NGUYỄN MINH CHÂU
 Tác giả Cửa sông có một cuốn sổ ghi hàng ngày bằng giấy pơluya mỏng, chữ rất đều. Tôi mượn xem và chép lại một đoạn:
I.
Con đường băng qua cánh rừng mà ta đang mở, dưới bom đạn.... Có hàng ngàn người làm. Toàn là những người còn trẻ, con trai, con gái . Trong ánh đuốc, trong ánh pháo sáng, trong bóng đêm, chỉ thấp thoáng, nhấp nhô.

Đọc tiếp ...

10 thg 6, 2016

Nhật ký văn nghệ 1968

Do không có kinh nghiệm, nên từ những ngày đầu tiên về Văn Nghệ quân đội (2-1968), tôi đã  có ghi chép một ít về cuộc sống mới của mình, nhưng những đoạn ấy  thường vừa tản mạn vừa vón cục. Chỉ tới cuối năm đó, và qua một hai năm sau, tôi mới bắt đầu có được một số đoạn ghi tạm gọi là mạch lạc, nay chỉnh lý lại cho gọn và thêm vào các tiêu đề nhỏ rồi tạm gọi là nhật ký theo ước lệ và trình ra dưới đây. Khi đưa những đoạn này lên blog, cũng như các đoạn nhật ký văn nghệ trước, tôi đinh ninh rằng nếu không phải tất cả thì phần lớn các bạn đều biết đây là chuyện trong quá khứ --  ở đây là gần năm chục năm trước -- chứ không phải quan sát và suy nghĩ hôm nay của tôi  và  những người được tôi nói tới.  

Đọc tiếp ...

6 thg 6, 2016

Ehrenburg và cuốn hồi ký cuối đời của mình


Khoảng 1965-70, khi tôi mới bước đầu làm quen văn học Nga – xô viết thì cũng là lúc nền văn học này, sau 50 năm phát triển, bước vào giai đoạn tổng kết, mà một trong những cách cách tổng kết lôi cuốn nhất là việc các nhà văn dành nhiều tâm huyết viết hồi ký. Nhờ đó tôi đã được đọc Chuyện đời tôi của K Paustovsski, Cỏ lãng quên của V.Kataev, Không ngày nào không viết mấy dòng của Ju.Olesa và nhất là cuốn Con người năm tháng cuộc đời của I.Ehrenburg, một cuốn hồi ký đồ sộ nó giống như một thứ bách khoa thư của văn học Nga nửa đầu thế kỷ XX.

Đọc tiếp ...

30 thg 5, 2016

Tô Hoài, người mang lại một cách hiểu hiện đại cho thể hồi ký

                                                                                             
Những năm 1975 về trước, Tô Hoài thường bị  một số nhà văn cùng lứa tiền chiến  gọi là gã dân ngoại ô tinh quái và  văn chương ông thì  được mô tả như là một thứ văn chương  thợ thủ công đẽo gọt. Điều đó không phải là không đúng với những trang sách tác giả Dế mèn viết để kiếm sống. Nhưng với thể hồi ký thì có khác. Trong thể tài này ông đã đạt tới một quan niệm hiện đại mà người ta thấy ở các bậc thầy văn chương phương Tây thế kỷ XX.

Cuộc tự phát hiện đều đều
   Cuốn hồi ký đầu tiên của Tô Hoài mang tên Cỏ dại (1944) ra đời năm ông mới ngoài hai mươi tuổi. Tự truyện (1973) cuốn tiếp theo in ra khi ông ở tuổi năm mươi.

Đọc tiếp ...

27 thg 5, 2016

Nhà văn và việc tổng kết cuộc đời - trường hợp Nguyễn Khải

        

Hiện thị trường sách đang chứng kiến sự xuất hiện hàng loạt hồi ký hay tự truyện của các nhân vật trong các ngành nghệ thuật.
Xin giới thiệu lại với  bạn đọc blog hai viết của tôi xoay quanh chủ đề nhà văn và thể hồi ký, một liên quan tới Nguyễn Khải và một Tô Hoài. Cả hai đều đã được đưa vào tập Phê bình &tiểu luận – một thứ tuyển tập của tôi làm năm 2009

Đọc tiếp ...